Polskie lasy - jak zmienia się ich powierzchnia i zasoby drzewne?

Polskie lasy są ważnym elementem krajowego krajobrazu i siedliskiem wielu gatunków roślin, zwierząt oraz grzybów. Pełnią funkcje przyrodnicze, społeczne i gospodarcze. W dłuższej perspektywie zmieniają się zarówno powierzchnia lasów w Polsce, jak i struktura znajdujących się w nich drzewostanów. Warto jednak rozróżniać takie pojęcia jak powierzchnia lasów, lesistość, liczba drzew i zasoby drzewne - opisują one różne zjawiska i nie powinny być stosowane zamiennie.

Ile lasów mamy w Polsce?

Lasy zajmują obecnie nieco mniej niż 30% powierzchni Polski. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego na koniec 2025 roku ich powierzchnia wynosiła około 9,29 mln hektarów, a lesistość kraju 29,6%.

Powierzchnia lasów nie jest jednak tym samym co liczba rosnących w nich drzew. Na jednym hektarze może znajdować się różna liczba drzew zależnie między innymi od ich wieku, gatunku, warunków siedliskowych oraz sposobu prowadzenia danego drzewostanu.

Dlatego opisując zmiany zachodzące w polskich lasach, warto patrzeć szerzej - na powierzchnię terenów leśnych, skład gatunkowy, wiek drzewostanów i zasoby drewna.

Czym różni się bór od lasu?

Pojęcia „las” i „bór” bywają używane zamiennie w języku potocznym, ale nie oznaczają dokładnie tego samego. Las jest szerokim określeniem ekosystemu, w którym istotną rolę odgrywają drzewa oraz towarzyszące im rośliny, zwierzęta, grzyby i mikroorganizmy.

Borem określa się natomiast określone typy siedlisk leśnych, zwykle związane z mniej żyznymi glebami i dużym udziałem gatunków iglastych, przede wszystkim sosny. W runie takich siedlisk można spotkać między innymi mchy, porosty, borówki czy wrzosy.

Polskie lasy są jednak znacznie bardziej zróżnicowane. Występują w nich zarówno siedliska borowe, jak i lasowe oraz mieszane, a ich skład zależy od gleby, klimatu, dostępności wody i historii użytkowania danego obszaru.

Polskie lasy stają się bardziej zróżnicowane gatunkowo

Sosna nadal pozostaje jednym z najczęściej występujących gatunków drzew w Polsce. Jej duży udział jest między innymi wynikiem sposobu prowadzenia gospodarki leśnej w przeszłości, kiedy na wielu terenach tworzono drzewostany zdominowane przez jeden gatunek.

Współcześnie większą uwagę zwraca się na dostosowanie składu gatunkowego drzewostanów do warunków konkretnego siedliska. W efekcie w dłuższej perspektywie zwiększył się udział drzewostanów liściastych.

Obok sosny w polskich lasach występują między innymi dęby, buki, brzozy, olchy, graby, klony, jawory, jesiony, lipy, topole i wierzby. Zróżnicowanie nie wygląda jednak identycznie w całym kraju - zależy od lokalnych warunków przyrodniczych.

Drzewa, fotosynteza i obieg węgla

Jednym z podstawowych procesów zachodzących w roślinach jest fotosynteza. Przy wykorzystaniu energii światła rośliny pobierają dwutlenek węgla i wodę, tworząc związki organiczne oraz uwalniając tlen.

Intensywność fotosyntezy zależy od wielu czynników - między innymi gatunku i wieku drzewa, powierzchni liści, dostępu do światła i wody, temperatury oraz pory roku. Dlatego nie istnieje jedna uniwersalna wartość określająca, ile tlenu „produkuje jedno drzewo”.

Lasy uczestniczą także w obiegu węgla. Drzewa pobierają dwutlenek węgla podczas wzrostu i część zawartego w nim węgla pozostaje w ich biomasie. Jednocześnie las jest złożonym ekosystemem, w którym zachodzą również procesy oddychania i rozkładu. Z tego względu jego funkcjonowania nie należy sprowadzać do prostego przeliczenia liczby drzew na ilość tlenu lub dwutlenku węgla.

Odnowienia i zalesienia - skąd biorą się nowe drzewa?

Nowe pokolenia drzew pojawiają się w lasach zarówno w wyniku procesów naturalnych, jak i prowadzonych prac leśnych. Ważnym pojęciem jest odnowienie lasu, czyli wprowadzenie nowego pokolenia drzew na terenie, który już pozostaje lasem.

Odnowienie może odbywać się naturalnie - z nasion lub odrośli istniejących drzew - albo poprzez sadzenie i siew. Zalesienie oznacza natomiast tworzenie lasu na gruncie, który wcześniej lasem nie był.

Według danych GUS w 2025 roku odnowienia lasów wykonano na powierzchni ponad 60 tys. hektarów, natomiast nowe zalesienia objęły znacznie mniejszy obszar. Pokazuje to, dlaczego nie należy utożsamiać każdego sadzenia drzew ze zwiększeniem powierzchni lasów.

Oprócz działań instytucjonalnych organizowane są również lokalne inicjatywy związane z sadzeniem drzew i edukacją przyrodniczą.

Jednym z takich przedsięwzięć był projekt „Czas na Las”. Jesienią 2020 roku z inicjatywy Visby posadzono tysiąc drzew na terenie Parku Narodowego Gór Stołowych. Więcej informacji o samej akcji można znaleźć również na stronie partnera Fundacji Aeris Futuro.

Takie działanie można opisywać konkretnie: poprzez liczbę posadzonych drzew, miejsce i termin realizacji. Nie oznacza ono natomiast automatycznie zrównoważenia wpływu środowiskowego produktów czy działalności całej marki.

Dlaczego struktura lasu ma znaczenie?

Oceny stanu lasów nie powinno się opierać wyłącznie na powierzchni albo liczbie posadzonych drzew. Znaczenie ma również skład gatunkowy, wiek drzew, struktura przestrzenna lasu, warunki siedliskowe oraz występowanie innych organizmów.

Las jest bowiem całym ekosystemem. Oprócz drzew tworzą go krzewy, runo leśne, grzyby, mikroorganizmy, zwierzęta, gleba, martwe drewno oraz powiązania zachodzące pomiędzy tymi elementami.

Dlatego posadzenie większej liczby drzew nie musi samo w sobie oznaczać zwiększenia bioróżnorodności. Znaczenie ma między innymi to, jakie gatunki są sadzone, w jakim miejscu i jak rozwija się cały ekosystem.

Lasy, gleba i woda

Lasy uczestniczą w obiegu wody i mogą wpływać na warunki glebowe. Korzenie roślin, ściółka oraz warstwy gleby leśnej są elementami systemu, w którym woda jest zatrzymywana, przemieszczana i wykorzystywana przez organizmy.

Znaczenie tych procesów zależy jednak od rodzaju lasu, gleby, ukształtowania terenu, warunków pogodowych i sposobu gospodarowania. Nie można więc zakładać, że samo zwiększenie liczby drzew automatycznie poprawia retencję wody czy chroni każde miejsce przed erozją.

Lasy to również przestrzeń dla ludzi

Polskie lasy pełnią także funkcje społeczne i gospodarcze. Są miejscem spacerów, turystyki, edukacji przyrodniczej i wypoczynku, a jednocześnie dostarczają drewna wykorzystywanego między innymi w budownictwie, meblarstwie i innych gałęziach gospodarki.

W sektorze leśnym i drzewnym pracują osoby reprezentujące wiele różnych zawodów - od leśników i pracowników szkółek po specjalistów zajmujących się przetwarzaniem drewna, ochroną przyrody czy edukacją.

Jakie wyzwania stoją przed polskimi lasami?

Polskie lasy podlegają ciągłym zmianom. Wśród czynników wpływających na ich funkcjonowanie znajdują się między innymi susze, wysokie temperatury, gwałtowne zjawiska pogodowe, pożary, choroby i organizmy powodujące uszkodzenia drzew.

Zmieniające się warunki klimatyczne mogą wpływać na poszczególne gatunki i siedliska w różny sposób. Z tego względu ważnym zagadnieniem jest dostosowywanie sposobu gospodarowania i ochrony lasów do lokalnych warunków oraz obserwowanych zmian.

Jednym z widocznych długoterminowych kierunków zmian jest zwiększenie udziału drzewostanów liściastych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie polskie lasy stają się automatycznie bardziej odporne czy bogatsze przyrodniczo. Stan konkretnego ekosystemu zależy od znacznie większej liczby czynników.

Polskie lasy się zmieniają - warto patrzeć na dane

Mówiąc o kondycji polskich lasów, warto unikać prostych haseł takich jak „mamy coraz więcej drzew”. Znacznie dokładniejszy obraz dają dane dotyczące powierzchni lasów, lesistości, zasobów drzewnych, wieku drzewostanów oraz ich składu gatunkowego.

W dłuższej perspektywie w Polsce zmieniła się zarówno powierzchnia terenów leśnych, jak i struktura części drzewostanów. Jednocześnie lasy pozostają złożonymi ekosystemami podlegającymi wpływowi klimatu, sposobu gospodarowania oraz wielu procesów naturalnych.

Dlatego najlepiej opisywać ich stan za pomocą konkretnych danych i obserwowanych zmian, zamiast sprowadzać go do samej liczby posadzonych lub rosnących drzew.